เคยสังเกตไหมว่าบางทีมือถือเราก็มีอาการแปลกๆ แบบหาสาเหตุไม่ได้ เช่น อยู่ดีๆ เครื่องก็ร้อนจี๋ทั้งที่วางไว้เฉยๆ แบตเตอรี่ที่เคยอึดก็ดันวูบหายไปดื้อๆ หรือที่น่ากลัวที่สุดคือคุณเพิ่งคุยกับเพื่อนเรื่องอยากกินหม่าล่า แล้วจู่ๆ โฆษณาหม่าล่าเจ้าดังก็โผล่ขึ้นมาบนหน้าฟีดจนน่าขนลุก หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นเรื่องบังเอิญหรือแค่ระบบการตลาดทั่วไป แต่ในฐานะคนไอทีจาก Avery ITTech เราอยากให้คุณลองตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนว่า “ในเครื่องคุณอาจมีแขกที่ไม่ได้รับเชิญแอบอาศัยอยู่” ซึ่งแขกที่ว่านี้ก็คือ Spyware หรือแอปพลิเคชันสายลับที่คอยขโมยข้อมูลและส่งกลับไปให้มิจฉาชีพแบบเงียบๆ นั่นเอง
จุดเริ่มต้นของการทำตัวเป็นนักสืบมือถือเริ่มต้นง่ายๆ ที่การเช็ก Background Data Usage หรือปริมาณการใช้ข้อมูลเบื้องหลัง เพราะมัลแวร์หรือสปายแวร์พวกนี้ เมื่อมันขโมยรูปถ่าย ประวัติการแชท หรือดักฟังเสียงเราเสร็จแล้ว มันต้องหาทาง “ส่งของ” ออกไปข้างนอก ซึ่งกระบวนการส่งนี้ต้องใช้อินเทอร์เน็ตแน่นอน ให้คุณลองเข้าไปที่การตั้งค่า (Settings) แล้วมองหาเมนูเกี่ยวกับการใช้งานข้อมูล (Data Usage) หรือการเชื่อมต่อ ลองไล่ดูรายชื่อแอปที่ใช้เน็ตเยอะผิดปกติโดยเฉพาะในส่วนของ “เบื้องหลัง” (Background) ถ้าคุณเจอแอปชื่อแปลกๆ ที่ไม่คุ้นหน้า หรือแอปเครื่องคิดเลขธรรมดาๆ แต่ดันมีการรับส่งข้อมูลเป็น GB ต่อเดือน นั่นแหละคือธงแดง (Red Flag) ผืนใหญ่ที่บอกว่าเครื่องคุณกำลังมีปัญหา เพราะแอปทั่วไปที่ไม่ใช่โซเชียลมีเดียไม่ควรจะใช้เน็ตเบื้องหลังเยอะขนาดนั้น
นอกจากการใช้เน็ตแล้ว อีกหนึ่งจุดที่สปายแวร์มักจะทิ้งร่องรอยไว้คือ Battery Usage เพราะการทำงานตลอดเวลาเพื่อส่องดูพฤติกรรมเรา มันใช้พลังงานสูงมาก ถ้าคุณพบว่ามีแอปแปลกๆ กินแบตเป็นอันดับต้นๆ ทั้งที่เราแทบไม่ได้เปิดใช้งานเลย ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่ามันกำลัง “แอบทำงาน” อยู่หลังม่าน และสิ่งที่อยากให้เช็กเพิ่มแบบลึกขึ้นอีกนิดคือ App Permissions หรือสิทธิ์การเข้าถึง ลองเข้าไปดูว่ามีแอปไหนบ้างที่ขอเข้าถึง “ไมโครโฟน” “กล้องถ่ายรูป” หรือ “ตำแหน่งที่อยู่” (Location) ตลอดเวลา แม้แต่ตอนที่เราไม่ได้ใช้งาน โดยเฉพาะแอปแต่งรูปหรือเกมง่ายๆ ที่ไม่จำเป็นต้องรู้พิกัดเราเลยด้วยซ้ำ หากเจออะไรที่ดูไม่สมเหตุสมผล ให้รีบปิดสิทธิ์เหล่านั้นทิ้งทันที หรือทางที่ดีที่สุดคือลบแอปเจ้าปัญหาออกไปให้ไวที่สุด
แต่ถ้าเกิดเหตุการณ์ที่มันเลวร้ายกว่านั้น เช่น คุณเริ่มเห็นความผิดปกติในบัญชีธนาคาร หรือมีการล็อกอินจากอุปกรณ์อื่นที่คุณไม่รู้จัก การรับมืออย่างมีสติคือสิ่งสำคัญที่สุด อย่าเพิ่งตกใจจนทำอะไรไม่ถูก ขั้นตอนแรกคือการ “ตัดการเชื่อมต่อ” ทันที ไม่ว่าจะเป็น Wi-Fi หรือ Cellular เพื่อหยุดไม่ให้สปายแวร์ส่งข้อมูลออกไปได้อีก จากนั้นให้รีบสำรองข้อมูลที่จำเป็นจริงๆ เช่น รูปถ่ายหรือเอกสาร (เฉพาะไฟล์ที่มั่นใจว่าปลอดภัย) ไว้บนคลาวด์หรือคอมพิวเตอร์ แล้วทำการ Factory Reset หรือล้างเครื่องใหม่ทั้งหมดเพื่อให้มั่นใจว่ามัลแวร์ที่ฝังตัวอยู่จะถูกถอนรากถอนโคนออกไป การล้างเครื่องอาจจะดูยุ่งยากที่ต้องมานั่งลงแอปใหม่ แต่มันคือวิธีที่ชัวร์ที่สุดในการทวงคืนความเป็นส่วนตัวของเรากลับมา
การป้องกันในระยะยาวที่เราอยากฝากไว้ที่ Avery ITTech คือการสร้าง “นิสัยดิจิทัลที่ปลอดภัย” เลิกนิสัยการกดรับของฟรีจากลิงก์แปลกๆ หรือการโหลดแอปนอก Store (Sideloading) ที่ไม่มีการตรวจสอบความปลอดภัย และที่ขาดไม่ได้คือการหมั่นอัปเดตระบบปฏิบัติการ (OS) ของมือถือให้เป็นเวอร์ชันล่าสุดอยู่เสมอ เพราะการอัปเดตแต่ละครั้งคือการ “อุดรูรั่ว” ที่แฮกเกอร์ใช้เป็นช่องทางส่งสายลับเข้ามา การมีสติและคอยสังเกตความผิดปกติเล็กๆ น้อยๆ ของมือถือตัวเองในทุกวัน จะเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดที่ช่วยให้คุณรอดพ้นจากเงื้อมมือของสายลับไซเบอร์ได้อย่างยั่งยืน เพราะในยุคที่ข้อมูลมีค่าดั่งทอง การดูแลมือถือให้ปลอดภัยก็คือการดูแลชีวิตและทรัพย์สินของเราเองนั่นแหละ
#AveryITTech #เรื่องITอยู่รอบๆตัวคุณ #SpywareCheck #เช็กมือถือโดนแฮก #ความปลอดภัยไซเบอร์ #DataPrivacy #เตือนภัยมิจฉาชีพ #DigitalSafety #แบตหมดไวอย่าชะล่าใจ
